Gaziantep halı ihracatında zirvede: 8 ayda 1 milyar 227 milyon dolar

TİM Halı Sektör Kurulu Başkanı İskender Kaplan, GAHİB Yönetim Kurulu Başkanı Zeynal Abidin Kaplan ve İstanbul Halı İhracatçıları Birliği (İHİB) Başkanı Faik Toprak’ın katıldığı toplantıda, küresel pazarlardaki gelişmelerin yanı sıra sektörün gelecek dönem öncelikleri de ele alındı. Yapay zekâ, e-ihracat, dijital altyapı, fiyatlandırma ve haksız iç rekabet toplantının öne çıkan gündem maddeleri arasında yer aldı.

Halı ihracatının yaklaşık yüzde 71’i Gaziantep’ten

Açıklanan rakamlar, Gaziantep’in Türkiye halı ihracatındaki belirleyici rolünü bir kez daha gösterdi. Türkiye’nin sekiz aylık halı ihracatının 1 milyar 227 milyon doları kentten gerçekleştirildi. Toplam ihracat tutarı üzerinden yapılan hesaplamaya göre Gaziantep’in payı yaklaşık yüzde 71’e ulaştı. İstanbul 356 milyon dolarla ikinci sırada yer alırken Uşak’tan yapılan halı ihracatı 62 milyon dolar oldu.

Bu tablo, Gaziantep’in halı üretimi ve dış satımındaki ağırlığını ortaya koyuyor. Kentte üretim yapan firmalar yalnızca Türkiye pazarına değil, farklı kıtalardaki alıcılara da ürün gönderiyor. İhracatın geniş bir ülke ağına yayılması, sektörün talep ve pazar değişimlerine karşı hareket alanı oluşturuyor. Bununla birlikte, ihracatın büyük bölümünün tek bir şehirde yoğunlaşması, Gaziantep’teki üretim kapasitesi ve ticaret altyapısının Türkiye halıcılığı açısından taşıdığı önemi de artırıyor.

Toplantıda paylaşılan bilgiler, ihracatın yalnızca değer olarak değil, fiziksel sevkiyat hacmi bakımından da yüksek seviyede seyrettiğine işaret etti. Sekiz ayda yurt dışına gönderilen 337,5 milyon metrekarelik ürünün toplam ağırlığı 542 bin tonu buldu. Bu büyüklük; üretim, depolama, paketleme ve sevkiyat süreçlerinin ihracat başarısındaki önemini de gündeme taşıyor.

Makine halısı ihracatın ana kalemi oldu

Türkiye’nin halı ihracatında en yüksek pay makine halısının oldu. İlk sekiz aylık dönemde 1 milyar 347 milyon dolarlık makine halısı ihracatı yapıldı. Bu tutar, açıklanan toplam ihracat gelirinin yaklaşık dörtte üçüne karşılık geliyor. Makine halısını 306 milyon dolarla tufting halılar, 77 milyon dolarla el dokuma halıları ve 8 milyon dolarla kilimler izledi.

Ürün gruplarındaki dağılım, üretim teknolojisinin ve seri üretim kapasitesinin ihracat gelirinde oynadığı rolü gösteriyor. Makine halılarının toplam içindeki yüksek payı, Türkiye’nin bu alandaki üretim ölçeğini ve uluslararası pazarlara düzenli ürün sevk etme kapasitesini öne çıkarıyor. El dokuma halıları ve kilimler ise toplam değer içinde daha küçük bir paya sahip olsa da farklı ürün türleriyle ihracat portföyünü çeşitlendiriyor.

Sektör temsilcilerinin önündeki başlıklardan biri de ürünün niteliği ve fiyatlandırma yaklaşımı oldu. Toplantıda nitelikli fiyatlandırma ve haksız iç rekabetin gündeme alınması, ihracatçıların yalnızca daha fazla ürün satmayı değil, pazarda sağlıklı rekabet koşullarını korumayı da önemsediğini gösteriyor. Fiyat baskısının arttığı dönemlerde firmaların ortak hareket edebilmesi ve ürün değerini koruyabilmesi, sektörün uzun vadeli kazancı açısından belirleyici olabiliyor.

Türk halısı 178 ülkeye ulaştı

İhracat ağı 178 ülkeye yayıldı. Bölgesel dağılımda Amerika ülkeleri 526 milyon dolarla ilk sırada yer aldı. Orta Doğu ülkelerine 429 milyon, Avrupa Birliği ülkelerine 285 milyon dolarlık halı satışı gerçekleştirildi. Bu pazarları Afrika ve Avrupa Birliği dışındaki diğer Avrupa ülkeleri takip etti.

Ülke bazında Birleşik Devletler 487 milyon dolarla en fazla ihracat yapılan ülke oldu. Suudi Arabistan’a 208 milyon, Birleşik Krallık’a 139 milyon, Irak’a 90 milyon, Almanya’ya 77 milyon ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne 30 milyon dolarlık ihracat yapıldı.

Pazarların farklı coğrafyalara dağılması, sektör açısından önemli bir dayanıklılık unsuru olarak öne çıkıyor. Belirli bir ülkedeki talep daralması ya da ticari koşullardaki değişiklik, ihracatçıların diğer pazarlara yönelmesini gerektirebiliyor. 178 ülkeye ulaşan ihracat ağı, firmalara farklı müşteri gruplarıyla çalışma imkânı sunarken yeni pazarlara erişim konusunda da rekabeti artırıyor.

Amerika ülkelerinin bölgesel sıralamada ilk sırada, ABD’nin ise ülke bazında en büyük pazar olması, Türk halısının Amerika kıtasındaki talebini ortaya koyuyor. Orta Doğu ve Avrupa Birliği de ihracat gelirinde önemli bir yer tutuyor. Bu dağılım, firmaların hem yakın coğrafyalardaki ticaret ilişkilerini sürdürdüğünü hem de uzak pazarlarda faaliyet göstermeye devam ettiğini gösteriyor.

Sektörün yeni gündemi yapay zekâ ve e-ihracat

Toplantıda yalnızca ihracat rakamları değil, geleneksel ticaret modellerinin geçireceği dönüşüm de ele alındı. TİM Halı Sektör Kurulu Başkanı İskender Kaplan, önümüzdeki beş yılda ihracat süreçlerinin dijital platformlar ve e-ihracat doğrultusunda değişeceğini belirtti. Kaplan’a göre yapay zekâ destekli uygulamalar, dış ticaretin yeni döneminde firmaların müşteriye ulaşma ve ticari süreçleri yönetme biçimini etkileyebilir.

Bu değişim, halı sektöründe tasarım ve üretim aşamalarından müşteri ilişkilerine, çevrim içi satıştan pazar analizine kadar pek çok alana yansıyabilir. Dijital kanallar, özellikle farklı ülkelerdeki alıcılara erişmek isteyen firmalar için yeni satış imkânları sunuyor. Yapay zekâ araçları da müşteri taleplerini değerlendirme, ürün tercihlerini analiz etme ve pazara yönelik kararları destekleme amacıyla kullanılabiliyor. Ancak bu araçların işletmelerde etkili biçimde kullanılabilmesi için teknik altyapı, uzmanlık ve yatırım gerekiyor.

Kaplan, üretici ve ihracatçı firmaların AR-GE çalışmalarını ve dijital altyapı yatırımlarını artırmaları gerektiğini vurguladı. Bu çağrı, dijitalleşmenin yalnızca çevrim içi satış kanalı açmakla sınırlı olmadığını; firmaların üretim ve ihracat süreçlerini yeni teknolojilere uyumlu hale getirmesinin de önem taşıdığını ortaya koyuyor.

E-ihracat, firmaların yabancı pazarlardaki müşterilerle doğrudan bağlantı kurmasına yardımcı olabilir. Bunun için ürün bilgilerinin dijital ortamda doğru sunulması, çevrim içi siparişlerin yönetilmesi ve uluslararası teslimat süreçlerinin planlanması gerekiyor. Halı gibi ölçü, doku, renk ve kullanım amacı gibi özelliklerin satın alma kararında önem taşıdığı ürünlerde, dijital tanıtımın niteliği de müşterinin ürünü değerlendirmesini etkileyebilir.

AR-GE ve dijital altyapı yatırımları gündemde

Sektörün dijital dönüşümünde AR-GE çalışmaları, tasarım süreçlerinin geliştirilmesi ve teknoloji yatırımları öne çıkıyor. Firmaların yeni üretim yöntemlerini takip etmesi, ürünlerini farklı pazarlardaki taleplere göre geliştirmesi ve ticari veriyi karar süreçlerinde kullanması rekabet gücünü destekleyebilir.

Toplantıda sektörün kronik sorunlarının çözümü için Ticaret Bakanlığı ve Ekonomi Bakanlığı ile diyaloğun sürdürüldüğü de belirtildi. İhracat hedeflerine ulaşmak amacıyla yürütülen projelerin desteklenmesi, sektör temsilcilerinin öncelikleri arasında yer aldı. Bu yaklaşım, firmaların kendi yatırımlarının yanı sıra kamu kurumlarıyla iletişim ve koordinasyonu da önemli gördüğünü ortaya koyuyor.

Dijital dönüşümün etkisi büyük firmalarla sınırlı kalmıyor. Küçük ve orta ölçekli üreticilerin de çevrim içi pazarlara erişebilmesi, dijital tanıtım araçlarından yararlanması ve sipariş süreçlerini yönetebilmesi, sektörün ihracat tabanını genişletebilir. Bu nedenle altyapı yatırımlarının yanı sıra çalışanların dijital becerilerinin geliştirilmesi ve işletmelerin yeni teknolojilere uyum sağlaması da dönüşümün parçaları arasında bulunuyor.

Türkiye halı ihracatında Gaziantep’in rolü

Sekiz aylık veriler, Gaziantep’in Türkiye halı ihracatındaki merkezi konumunu açık biçimde ortaya koydu. Kentten yapılan 1 milyar 227 milyon dolarlık dış satım, Türkiye genelindeki toplamın yaklaşık yüzde 71’ini oluşturdu. İstanbul ve Uşak’ın katkısıyla birlikte Türkiye’nin toplam halı ihracatı 1 milyar 738 milyon dolara ulaştı.

GAHİB ev sahipliğindeki TİM Halı Sektör Kurulu toplantısında, sektörün mevcut ihracat kapasitesinin korunması kadar yeni döneme hazırlanması da gündeme geldi. Pazar çeşitliliği, ürün gruplarının dengeli biçimde geliştirilmesi, sağlıklı fiyatlandırma ve haksız rekabetle mücadele, sektörün önündeki temel konular olarak sıralandı.

Yapay zekâ, e-ihracat ve dijital altyapıya yönelik çağrı ise ihracat hedeflerinin yalnızca üretim miktarına bağlı olmayacağını gösteriyor. Firmaların değişen müşteri beklentilerine ve ticaret kanallarına uyum sağlaması, Türk halısının mevcut pazarlardaki konumunu koruması ve yeni pazarlara erişmesi açısından önem taşıyor. Gaziantep’in yüksek ihracat payı da bu dönüşümün kentteki üreticiler ve ihracatçılar için doğrudan karşılık bulacağını ortaya koyuyor.